Een Moderne Overheid Uitbouwen, Zonder Communautaire Verlamming
Een goed functionerend overheidsapparaat is absoluut noodzakelijk om de vele uitdagingen tot een goed einde te brengen. Daarvoor zijn hervormingen nodig van de ambtenarij, maar moet ook de democratie versterkt worden en de bevoegdheidsverdeling tussen de diverse politieke niveaus herbekeken. Een nieuwe staatshervorming dringt zich hierbij op. Vlamingen en Walen verschillen van mening, dat is duidelijk. Dat hoeft ook helemaal niet erg te zijn, ware het niet dat deze discussies een efficiënt beleid van de overheid in de weg staan. De federale regering komt amper aan regeren toe. De gewesten mankeren soms bevoegdheden die ze broodnodig hebben om zaken ten goede te veranderen. Dat moet maar eens stoppen. België hoeft daarvoor niet te splitsen, maar moet wel grondig hervormd worden.
Vlaanderen telde in 2007 meer dan 45.000 ambtenaren. Uit internationaal vergelijkend onderzoek blijkt dit een te groot aantal te zijn. De komende 15 jaar gaat ongeveer de helft van die ambtenaren op pensioen. Dat biedt een uitstekende gelegenheid om de personeelsaantallen in de diverse diensten te beperken tot de essentie. Een grondige evaluatie van noden en taken van de Vlaamse overheid dringt zich hierbij op, met ook een evaluatie van de uitbestede taken en verzelfstandigde agentschappen. En ook bij de benoeming van de topambtenaren kan één en ander verbeterd worden. De voorselectie bij topambtenaren gebeurt nu door externe selectiebureaus, maar daarna volgt de ultieme beoordeling door de vakminister. In de praktijk worden zo vaak eigen kabinetsleden benoemd.
1. SLP wil snel een ernstige evaluatie van de noden en taken van de Vlaamse overheid , met duidelijke streefcijfers inzake het aantal noodzakelijke ambtenaren. De vergrijzing van het ambtenarenkorps biedt een uitstekende gelegenheid om die nieuwe streefcijfers te bereiken.
2. Wij wensen een evaluatie van de verzelfstandigde agentschappen . Fusie en afschaffing zijn hierbij mogelijk indien er onvoldoende kritische massa is. De opportuniteit van Beter Bestuurlijk Beleid-vreemde verzelfstandigingsvormen wordt nagegaan. De lonen van alle gedelegeerd bestuurders moeten transparant zijn en de ontslagvergoedingen beperkt tot 1 jaarsalaris.
3. De aanstelling van elke ambtenaar, ook die van het topkader, moet gebeuren door een onafhankelijke instelling , op basis van objectieve criteria die peilen naar deskundigheid en bekwaamheid.
De politiek moet naar voren treden wanneer nodig en ook terugtreden wanneer nodig. Zo is het goed dat de sociale partners zoals vakbonden, werkgeversorganisaties en ziekenkassen betrokken worden bij de opmaak van het beleid. Maar zij kunnen niet in de plaats treden van de politiek. Enkel politici hebben de democratische legitimiteit om beslissingen te nemen. Anderzijds moet de politiek dus wegblijven uit de sectoren waar het geen meerwaarde heeft. Zo is bijvoorbeeld het Cultuurpact een volledig achterhaald relict dat enkel leidt tot politieke benoemingen van bestuurders, maar geen enkele garantie biedt op echte diversiteit.
4. De overheid moet de verscheidenheid en vrije toegankelijkheid van de civiele samenleving bewaken. Ze mag haar rol niet beperken tot notaris van akkoorden tussen sociale partners, maar moet een actieve rol spelen om oligopolie en belangenvermenging te corrigeren . De participatie van sociale partners in overheidsinstellingen mag niet leiden tot belangenvermenging .
5. Wij willen het cultuurpact afschaffen en vervangen door een nieuw regelgevend kader dat garant staat voor openheid, diversiteit, participatie en betrokkenheid in het cultuurbeleid.
Na het kerntakendebat van enkele jaren terug is het te lang stil gebleven over de bevoegdheidsverdeling tussen lokale, provinciale en gewestelijke overheden. Willen we tot efficiënt bestuur komen, dicht bij de burger, dan is een interne staatshervorming echter noodzakelijk. De focus moet hierbij liggen op de gemeenten. De provincies zijn grotendeels overbodig geworden, en kunnen we beter vervangen door andere vormen van bovenlokale samenwerking.
6. Wij vragen een grondig debat over een interne Vlaamse staatshervorming . De focus ligt hierbij op versterken van de slagkracht van steden en gemeenten , en de afbouw van hun planlast . Dit kan bijvoorbeeld door alle plan- en rapporteringsverplichtingen te vatten in één geïntegreerd kader en beperkt tot het beleids- en beheersrelevante minimum.
7. SLP pleit voor een afschaffing van de provincies . De administratieve opdrachten die ze vervullen namens het Gewest, worden overgeheveld naar provinciale afdelingen van de Vlaamse administratie. De functie van gouverneur en de arrondissementscommissarissen worden afgeschaft. Wij bepleiten de oprichting van administratieve streekplatforms en rasterstede n om de nood aan een bovenlokale aanpak te ondervangen bv om de mobiliteitsproblematiek in een regio aan te pakken.
Het grote struikelblok voor een goed werkende overheid is momenteel de aanslepende discussie over een nieuwe staatshervorming. De werking van het huidige federale België heeft duidelijk zijn limieten bereikt. De oplossing ligt in een Vlaams-Waalse confederatie. Die oplossing staat eigenlijk al jaren in de Grondwet, maar werd - typisch Belgisch - nooit uitgevoerd. Ook de financiering van gemeenschappen en gewesten moet aangepakt worden. Willen we de deelstaten responsabiliseren en motiveren om een goed beleid te voeren, dan moeten ze ook verantwoordelijk zijn voor de opbrengsten van dat beleid.
8. SLP wil via een dialoog van gemeenschap tot gemeenschap komen tot een confederaal België via de invulling van artikel 35 van de Gronwet. Zo bekom je een staatsvorm waarbij de Gemeenschappen samen beslissen wat ze nog gezamenlijk gaan doen en wat apart. Nu is het omgekeerd: de federale, Belgische staat beslist wat de Gemeenschappen mogen doen. Wij geloven heel sterk in de dynamiek die ontstaat bij de samenwerking tussen twee of meer gemeenschappen die zelf over voldoende bevoegdheden beschikken om een eigen beleid op eigen maat te ontwikkelen.
9. De Gewestdotaties worden vervangen door een eigen personenbelasting en een gedeeltelijk eigen vennootschapsbelasting . De BTW-dotatie aan de Gemeenschappen wordt beperkt tot een vast deel van de BTW-opbrengsten. De solidariteit wordt vastgelegd via een omkeerbaar en transparant horizontaal (tussen de deelstaten) vereveningssyteem naar voorbeeld van de Duitse 'Finanzausgleich'. De Duitse Finanzausgleich decreteert dat er solidariteit moet zijn tussen de rijke en arme deelstaten onderling.
Tot slot is en blijft de parlementaire democratie de beste garantie op een goed functionerende overheid die rekening houdt met de wensen van de kiezer. Echte democratie is nooit verworven, maar moet elke dag weer nagestreefd en verfijnd worden. Aan het huidig politiek stelsel, zeker inzake verkiezingen, zijn alvast heel wat verfijningen mogelijk. De huidige situatie consolideert vooral de macht van de grote partijen, en maakt het nieuwe partijen en ideologieën moeilijk om zich te ontwikkelen. Bovendien heeft de kiezer onvoldoende zicht op het effect van zijn stem. Het zijn vooral de partijen die vandaag beslissen wie uiteindelijk naar het parlement gaat.
10. SLP wil de kiesplicht afschaffen . Stemrecht wordt verleend aan jongeren vanaf 16 jaar. De kiesdrempel wordt afgeschaft. De zetels worden volgens het principe van evenredige vertegenwoordiging verdeeld. Nieuwe partijen krijgen een beperkte overheidsdotatie voor de campagne. Om te vermijden dat versnippering stemmen doet wegvloeien, wordt lijstverbinding tussen partijen mogelijk. Kandidaten kunnen bij samenvallende verkiezingen slechts op één lijst staan. Wie reeds in een ander parlement verkozen was en nu elders een zitje behaalt, verliest automatisch zijn vorig mandaat . De potstem wordt afgeschaft . Eerste opvolger wordt de niet verkozen kandidaat met de meeste stemmen.