Links-liberalisme volgens spirit
Links-liberalisme
Het links-liberalisme is opgebouwd uit drie kernbegrippen: vrijheid, gelijke kansen en verantwoordelijkheid.
Vrijheid betekent jezelf kunnen zijn. Het stimuleren van een diverse samenleving met veel creativiteit. Niet door je voortdurend bij het handje te houden, maar door mensen vrij te laten in hun doen en handelen zolang zij anderen of de gemeenschap niet schaden.
Maar niet iedereen krijgt het geluk in de schoot geworpen. Daarom zijn gelijke kansen noodzakelijk. Spreiding van welvaart en kennis geeft iedereen een faire kans. Zo valt er niemand uit de boot.
Tot slot is er verantwoordelijkheid. Niet enkel voor de keuzes die je zelf maakt, maar ook voor de gemeenschap als geheel. Solidariteit in Vlaanderen en met de rest van de wereld is een evidentie en via een actieve democratie wordt iedereen betrokken gehouden.
spirit gelooft niet in hokjes en dogma's. met een open geest, en met de blik resoluut gericht op morgen, willen we nadenken over originele en duurzame oplossingen.
Klinkt dit nog te vaag in de oren voor je ? Lees dan deze uiteenzetting hieronder.
Top
Wat is dat nu ?
Links-liberalisme wordt vaak gemakshalve omschreven als het beste van liberalen en socialisten, een soort tussenweg die de goeie elementen van beide stromingen vermengt. In die optiek wordt vaak verwezen naar "De Derde Weg" van Tony Blair. Die Derde Weg kan echter bezwaarlijk een ideologische stroming genoemd worden. Wat Blair in feite deed, was een centrumbeleid voeren, zoals dat in vele landen door de christen-democraten wordt gedaan.
Dat is echter geen links-liberalisme. Links-liberalisme is meer dan het mengen van twee grote politieke stromingen, het socialisme en het liberalisme, het is een politieke stroming op zichzelf.
De term kan je heel makkelijk uiteen trekken in twee kernbegrippen: links en liberalisme. Dat zijn geen tegengestelde begrippen die elkaar in de feiten opheffen of neutraliseren. Nee, dat zijn begrippen die elkaar precies versterken.
Liberalisme mag je hier niet bekijken in de enge betekenis van "het vrije marktdenken", de afwezigheid van de staat of het recht van de sterkste. Liberaal betekent hier Vrijheid.
De Britse politieke filosoof Isaiah Berlin onderscheidt twee soorten vrijheid: negatieve vrijheid en positieve vrijheid.
Negatieve vrijheid staat voor de afwezigheid van dwang, barrières en beperkingen die het individu in de weg kunnen staan bij de beleving van zijn vrijheid. Voor veel klassieke liberalen eindigt hier het verhaal.
Daarnaast is er echter de positieve vrijheid. Dat heeft te maken met het potentieel aan groei, ontplooiing en ontwikkeling dat er huist in ieder individu. Om die ontwikkeling mogelijk te maken, om ze te laten gedijen, moet aan een aantal randvoorwaarden worden voldaan. De overheid moet hiervoor zorgen, in de vorm van degelijk onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid, cultuur, enzovoort. Dit zijn zaken waar de vrije markt niet kan voor zorgen.
Voor links-liberalen zijn beide vrijheden heel belangrijk, negatieve én positieve vrijheid. Het is daarbij duidelijk dat absolute, wilde vrijheid niet kan. De vrijheid van het individu eindigt immers waar de vrijheid van een ander individu begint. Absolute vrijheid, waar het recht van de sterkste geldt, is dus uit den boze.
Het tweede kernbegrip uit de naam links-liberalisme is Links, dat staat voor Gelijkheid. Links wil ongelijkheden wegwerken. Ook hier zijn er twee denksporen: gelijkheid van kansen en gelijkheid van uitkomsten.
Bij gelijkheid van uitkomsten wil men eenieder een zelfde succes garanderen. Ongeacht wat er gebeurt tijdens de "race", iedereen komt gelijktijdig over de eindstreep. Het is de politieke filosofie van collectivisten, communisten en oude socialisten. De praktijk toont echter aan dat een dergelijk systeem niet haalbaar is en ook niet werkt. Het remt niet alleen de vooruitgang maar ook de individuele ontplooiing.
Links-liberalen kiezen dan ook voor gelijkheid van kansen. Hierbij gaat men ervan uit dat de overheid moet zorgen dat niemand in zijn ontwikkeling geremd kan worden door elementen die niet uit persoonlijke keuzes voortvloeien. Met andere woorden, het mag geen enkele rol spelen of je nu blank of gekleurd bent, man of vrouw, gezond of andersvalide, hetero of holebi, rijk of arm geboren, katholiek of moslim, … iedereen moet onder dezelfde ideale omstandigheden aan de start verschijnen.
Dit principe grijpt terug naar de rechtvaardigheidstheorie van de Amerikaanse filosoof John Rawls. Die start met een gedachte-experiment. Stel dat iemand nog niet weet aan welke omstandigheden hij aan de samenleving zal kunnen deelnemen, m.a.w. of hij rijk of arm zal geboren worden, met een handicap, superintelligent, als kleurling, enzovoort. Die persoon zal willen dat er vrijheid heerst. Hij zal ook optimaal willen profiteren van eventuele talenten die hij krijgt maar gelijktijdig op veilig spelen door resoluut voor solidariteit te kiezen. Hij zal dus ongelijkheid maar aanvaarden onder twee heel belangrijke voorwaarden: dat er geen externe elementen zijn die hem kunnen afremmen in zijn ontwikkeling en iedereen dus evenveel kansen heeft; en ten tweede dat hij op een minimale zekerheid kan terugvallen als het zou mislopen. Ook de minstbedeelden moeten dus kunnen meedelen in de bestaande rijkdom.
Dat brengt ons meteen naar een derde sleutelbegrip voor het links-liberalisme: verantwoordelijkheid. De rechtvaardigheidstheorie van Rawls impliceert immers dat de creatie van rijkdom en vooruitgang de hele maatschappij ten goede moet komen. Elk individu heeft dus een verantwoordelijkheid tegenover die maatschappij. Er is geen tegenstelling tussen individu en gemeenschap. Goede gemeenschappen zijn gemeenschappen die voortkomen uit geëmancipeerde, vrije mensen.
Ook vrijheid dient gekoppeld te worden aan verantwoordelijkheid, anders is vrijheid een loos begrip. Het heeft geen zin iemand keuzemogelijkheden te geven als die persoon toch geen rekenschap moet afleggen over het waarom van die keuze.
Top
Hoe vult spirit het links liberalisme in ?
In de inleiding hebben we gezien dat het links-liberalisme steunt op drie kernbegrippen: vrijheid, gelijke kansen en verantwoordelijkheid. In het manifest van Geert Lambert, waarmee hij zijn kandidatuur voor het voorzitterschap onderbouwde, werden deze drie begrippen zéér nadrukkelijk naar voor geschoven. Daar werd nog een eigen spirit-touch aan toegevoegd door ook het belang van de internationale context toe te voegen.
Betekent het links-liberalisme een geheel nieuwe richting voor spirit? Het antwoord is duidelijk: neen. Spirit, nu spirit is al van bij de oprichting een links-liberale partij, alleen werd het zo niet benoemd. Daarvoor volstaat het even de Beginselverklaring ter hand te nemen.
In het Voorwoord schetst de tekst het ontstaan van de partij, meer bepaald uit enerzijds de Volksunie, anderzijds iD21 die in de tekst duidelijk als links-liberale beweging wordt omschreven.
De Beginselverklaring zelf windt er geen doekjes om en begint meteen met een duidelijke stelling: “Spirit is een partij van Vrije Democraten, Vlaams, Europees, Mondiaal”
Onder het hoofdstuk "Bron" legt de vierde paragraaf een overduidelijke links-liberale toets:
“Deze maatschappijopbouw begint bij het individu en gelooft in de vrije en verantwoordelijke mens die handelt in samenhorigheid met andere mensen. De mens kan zich via keuzes en handelingen slechts ontwikkelen in samenspel met anderen. Een democratische samenleving ontstaat als haar leden zich tegenover elkaar verantwoordelijk voelen. Dit past in een vooruitstrevend en vrij mensbeeld waar ontvoogde burgers in solidariteit, verdraagzaamheid en in een constructieve geest een pluralistische gemeenschap bouwen. Dit kan niet worden opgelegd van boven af en moet van onderuit opgebouwd worden."
Het tweede hoofdstuk, "Verbondenheid tussen vrije mensen", werkt dit volledig uit.
“De opdracht van de vrije democraten is de opbouw en het vrijwaren van een rechtvaardige, vreedzame, vrije en open samenleving in Vlaanderen, Europa en de wereld. Wij betrachten daarin een blijvend evenwicht tussen de fundamentele menselijke waarden van vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Een samenleving ook, waarin niemand tot armoede, onwetendheid of conformisme gedwongen of veroordeeld kan worden.”
De drie punten binnen dit hoofdstuk uit de Beginselverklaring dragen als titel "Vrijheid", "Gelijke kansen" en "Solidariteit". In het manifest van Geert Lambert, en in de definitie van links-liberalisme, heet dit "Vrijheid", "Gelijke kansen" en "Verantwoordelijkheid".
Onder het punt "Vrijheid" uit de beginselverklaring lezen we in paragraaf 9:
“Individuele vrijheid wordt pas ten volle bereikt door het evenwicht tussen twee componenten. Negatieve vrijheid – de afwezigheid van dwang – laat het individu toe vrijuit te handelen zonder inmenging van buitenaf in zoverre hierdoor niet aan de vrijheden van anderen geraakt wordt. Daarnaast moet de gemeenschap een omgeving scheppen waarin elk individu de mogelijkheid krijgt zich ten volle te ontplooien: de positieve vrijheid”.
Negatieve vrijheid en positieve vrijheid zijn begrippen waar het links-liberalisme nadrukkelijk op steunt, zoals u zich uit de inleiding zult herinneren.
Onder het punt "Gelijke kansen" lezen we in paragraaf 13 onder meer:
“Niemand hoeft vrede te nemen met een situatie van afhankelijkheid of met een minderwaardige positie. Spreiding van welvaart en kennis en bevorderen van welzijn moeten zorgen voor gelijke kansen. (…)"
Ook hier is de gelijkenis met het links-liberalisme, zoals geschetst in de inleiding, overduidelijk.
Het punt "Solidariteit" bestaat slechts uit één paragraaf, maar de tekst is niettemin duidelijk:
“Voor ons moet solidariteit binnen een gemeenschap en tussen gemeenschappen steeds een recht zijn en geen gunst. Solidariteit gaat uit van een rechtvaardige en wederkerige herverdeling van welvaart door de hele samenleving en in het belang van de hele samenleving op grond van algemeen geldende en objectief controleerbare regels en met maximale waarborgen voor menswaardige en kwaliteitsvolle bestaanszekerheid. Voor ons kan niemand zich op welke wijze ook onttrekken aan de elementaire solidariteit. Solidariteit beperkt zich niet tot de materiële herverdeling van de welvaart, maar veronderstelt ook inzet voor de samenleving. Solidariteit speelt zich vandaag af, binnen iedere generatie, tussen generaties onderling, jong en oud, maar ook naar de komende generaties door een verantwoord beleid en een dynamisch lange termijn denken.”
Solidariteit tonen met de gemeenschap betekent verantwoordelijkheid opnemen voor die gemeenschap. Vrijheid, gelijke kansen, en solidariteit of verantwoordelijkheid: deze drie ankerpunten situeren het Beginselmanifest van spirit overduidelijk in de traditie van het links-liberalisme!
Top